Suvoq apparati bilan ishlash uchun necha kishi kerak? Brigadada kim nima qiladi?
Mundarija
Qisqa javob
Prorab brigadalarning umumiy rejasi va ish sifati uchun javob beradi. Brigadir esa bitta brigadaning ishini tashkil qiladi. Usta suvoq ishini mustaqil ravishda oxiriga yetkaza oladi. Shogird kasbni o‘rganib, qo‘lidan keladigan vazifalarni bajaradi. Yordamchi material tashish, tozalash va tayyorgarlik ishlarida ko‘maklashadi.
Stansiya bilan ishlash uchun hamma obyektga mos bitta son yo‘q. Bir variant: o‘zi ham suvoq qiladigan brigadir, yana bir usta va bir shogird. Ikki kishi mustaqil ishlay oladi, shogird esa qo‘lidan keladigan ishlarni bajaradi. Bu qoida emas, bitta misol. Brigada tarkibi obyektga va odamlarning malakasiga bog‘liq.
Prorab barcha brigadalarga rahbarlik qiladi
Bu ish tartibida prorab (ish yurituvchi) barcha brigadalarning ishiga mas’ul texnik rahbar. Brigadalar qancha ishni, qachongacha va qanday sifatda bajarishi uchun u javob beradi. Brigada boshliqlari prorabga bo‘ysunadi.
Masalan, korxonada beshta brigada bo‘lsa va har birining o‘z boshlig‘i bo‘lsa, prorab besh nafar brigada boshlig‘i orqali brigadalarni boshqaradi. Ularga vazifa beradi va ish qanday ketayotganini ulardan bilib turadi. Biri obyekt topshirishga tayyorligini, ikkinchisi ish kechikayotganini, uchinchisi esa ishni davom ettirishdan oldin nimani hal qilish kerakligini aytadi.
Prorab barcha obyektlarda ish qanday ketayotganini bilib turishi kerak. Masalan, bir brigada obyektni tugatyapti. Keyingi buyurtma bor, lekin brigada kirib ishlashi uchun bino hali tayyor emas. Prorab ishni boshlashga nima to‘sqinlik qilayotganini oldindan aniqlab, keyingi rejani kelishib oladi. Buyurtmalarni korxonaning marketing va savdo bo‘limlari topadi. Prorabning vazifasi esa shu buyurtmalardagi ishlarni tashkil qilish.
Prorab rejadagi ish hajmini amalda bajarilgan ish bilan solishtiradi, kechikish sabablarini aniqlaydi va sifatni tekshiradi. Buyurtmachiga topshirishdan oldin u ishni brigada boshlig‘idan qabul qilib oladi va topilgan kamchiliklar tuzatilishini nazorat qiladi. Tekshiruv faqat ish oxirida emas, ish davomida ham kerak. Masalan, devor tayyorlanayotganda va mayaklar o‘rnatilayotganda. Mayaklar — devorga o‘rnatiladigan yo‘naltirgichlar. Usta devor tekis chiqishi uchun qorishmani ularga qarab tekislaydi. Qorishma surtilmaguncha mayaklarning joyini tuzatish mumkin.
Kichik korxonada prorab vazifasini egasining o‘zi bajarishi mumkin. Shu tartibda bir necha yil ishlash ham mumkin. Hozir brigadalarni o‘zingiz boshqarayotgan bo‘lsangiz, prorabning vazifalari hali sizda. Shu vazifalar bilan birga qaror qabul qilish vakolatini ham topshirishga tayyor bo‘lganingizda alohida prorab yollaysiz.
Brigada boshlig‘i o‘z jamoasi uchun prorab oldida javob beradi
Brigada boshlig‘i, ya’ni brigadir, bitta brigadaning ishini tashkil qiladi. Vazifalarni taqsimlaydi, kundalik masalalarni hal qiladi va butun jamoaning ishi hamda sifati uchun prorab oldida javob beradi.
Brigadir o‘zi ham usta bo‘lishi mumkin: boshqalar bilan birga mayak o‘rnatadi yoki surtilgan qorishmani tekislaydi. Shu bilan birga, butun brigadaning ishini kuzatib turadi.
Masalan, bitta xona hali suvoqqa tayyor emas. Brigadir odamlarni hozir ishlash mumkin bo‘lgan joylarga yo‘naltiradi. Agar kechikish kelishilgan hajmni vaqtida bajarishga xalal bersa, prorabga xabar beradi. Brigada bugun ishni qanday tartibda bajarishini hal qiladi, prorab esa bu o‘zgarish umumiy rejaga qanday ta’sir qilishini hisobga oladi.
Brigadir tanlayotganda, odamlarni boshqarishga tayyormi, deb alohida so‘rang. Yaxshi suvoqchi o‘z ishini a’lo bajarishi mumkin, lekin boshqalarning ishini tashkil qilishni xohlamasligi ham mumkin. Brigadada bu mas’uliyatni hech kim olmasa, u yana korxona egasining zimmasiga tushadi. Vazifalarni o‘zingiz taqsimlaysiz, har bir ishchining muammosini ham o‘zingiz hal qilasiz.
Kim rahbarlik qilishini ko‘rdik. Endi suvoq ishini bevosita bajaradigan odamlarga o‘tamiz. Ishga odam olayotganda quyidagi uchta rolni boshidan farqlash foydali.
Usta, shogird va yordamchining vazifalari nimasi bilan farq qiladi?
Usta ishni boshidan oxirigacha mustaqil bajara oladi
Usta deganda ishning butun jarayonini biladigan va obyektdagi suvoq ishini boshidan oxirigacha mustaqil bajara oladigan ishchini nazarda tutyapman. U joyni ishga tayyorlashni, mayaklarni o‘rnatishni, suvoq stansiyasini ulab ishlatishni, qorishmani surtishni va devorni talab qilingan holatga keltirishni biladi.
Ustaga butun bir uchastkani topshirib, natijani so‘rashingiz mumkin. U yana nima qilish va nimani tuzatish kerakligini o‘zi ko‘radi. Uning uchastkasi brigadaning umumiy topshirig‘ining bir qismi bo‘lishi mumkin. Usta o‘z ishi uchun javob beradi, butun brigadaning natijasi uchun esa brigadir prorab oldida javob beradi.
Bitta amalni yaxshi bajara olish butun jarayonni mustaqil olib bora olish degani emas. Ishga olayotganda nomzod qaysi ishni boshidan oxirigacha o‘zi qila olishini, qayerda esa hali yordamga muhtojligini aniqlang.
Shogird kasbni o‘rganadi va usta bo‘lishga intiladi
Shogird ayrim ishlarni allaqachon eplaydi, lekin obyektdagi suvoq ishini hali o‘zi boshidan oxirigacha bajara olmaydi. U o‘rganishni xohlaydi, yangi vazifalarni sinab ko‘radi va usta qiladigan ishlarni asta-sekin o‘zlashtiradi.
Masalan, shogird bitta ishni bemalol qiladi, boshqasini esa endi o‘rganyapti. Unga qo‘lidan keladigan vazifani bering, tushunmagan joyini ko‘rsating va ishini tekshiring. O‘rgangani sayin u ko‘proq ishni mustaqil bajara oladi.
Ishni rejalayotganda shogirdni tajribali usta o‘rniga qo‘ymang. Hozir nimalarni eplaydi, nimalarni o‘rganyapti va qayerda yordam kerakligini hisobga oling.
Yordamchi ko‘makchi ishlarni bajaradi
Yordamchi qoplarni tashiydi, xonani yig‘ishtiradi va tayyorgarlikda unga topshirilgan boshqa ishlarni bajaradi. Shunda ustalar vaqtini suvoqqa ajrata oladi.
Yordamchi tayyor devor yoki suvoq ishining umumiy natijasi uchun javob bermaydi. Undan topshiriqni bajargani so‘raladi: material olib keldimi, ish joyini tozaladimi? Texnik qarorlarni qabul qilish va obyektdagi suvoq ishini oxiriga yetkazish tegishli malakasi bor odamlarning vazifasi.
Odam yaxshi yordamchi bo‘lishi va shu bilan birga suvoqchi bo‘lishni istamasligi mumkin. Sizga kelajakda usta bo‘ladigan odam kerak bo‘lsa, uning o‘rganish istagiga qarang. Obyektda uzoq ishlagani uchungina har bir yordamchi ustaga aylanib qolmaydi.
Shu rollardan brigadani qanday tuzish mumkin?
Brigadani baholaganda, suvoq ishini nechta odam mustaqil bajara olishini va kimga hali o‘rgatish yoki yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish kerakligini aniqlang. Odamlarning umumiy soni buning uchun yetarli emas.
Brigadirning o‘zi usta, yonida yana bir usta va bir shogird
Bu uch kishilik brigadaga misol, hamma obyekt uchun qoida emas. Brigadir o‘zi ham suvoq qiladi, boshqalarning ishini ham tashkil qiladi. Ikkinchi usta o‘z ishini mustaqil bajaradi. Shogird qo‘lidan keladigan vazifalarni bajaradi va o‘rganishda davom etadi.
Demak, ikki kishi o‘ziga biriktirilgan joyda mustaqil ishlay oladi. Brigadir o‘z ishiga ham, brigadani boshqarishga ham vaqt ajratishi kerak. Shogirdga yangi vazifa berilsa, uni kim o‘rgatishi va natijani kim tekshirishi oldindan kelishib olinadi.
O‘z brigadiri bor tajribali brigada
Bunday brigadada ustalar birga ishlashni biladi va o‘z brigadiridan topshiriq olishga o‘rgangan. Prorab topshiriqni brigadir bilan muhokama qiladi, sifat talablarini aniqlashtiradi va natijani uning orqali nazorat qiladi. Prorablik vazifasini hozircha o‘zingiz bajarayotgan bo‘lsangiz, brigadir bilan o‘zingiz kelishasiz.
Shunday jamoani qayerdan izlash va ishga olishdan oldin nimalarni tekshirish haqida suvoqchilar brigadasini yollash haqidagi maqolada yozganman (rus tilida).
Bir usta va bir nechta yordamchi
Bu tarkibda odam ko‘proq bo‘lishi mumkin, lekin ishni mustaqil bajara oladigan mutaxassis bitta. Yordamchilar material tashiydi va ko‘makchi ishlarni bajaradi. Mayaklarni o‘rnatish, suvoq paytida texnik qaror qabul qilish va tayyor ishni tekshirish usta zimmasida qoladi.
Shuning uchun brigadaning imkoniyatini faqat odam soniga qarab baholab bo‘lmaydi. Murakkab ish hajmi bitta ustaning imkonidan oshsa, yana yordamchi olish muammoni hal qilmaydi. Reja tuzayotganda ustalar soni va tajribasiga, shogirdlar hozir qanday ishni bajara olishiga qarang.
Suvoqdan tashqari ishlarni kim bajaradi?
Brigada a’zolari vaqtini asosan suvoqqa sarflashi uchun stansiyani tashish, sozlash va jiddiyroq texnik xizmat ko‘rsatish kimning zimmasida bo‘lishini oldindan kelishib oling. Masalan, stansiyani har kuni tozalashni brigadaga, tashishni tashkil qilish, uskunani sozlash va jiddiyroq texnik xizmat ko‘rsatishni esa korxona egasiga qoldirish mumkin. Shunda odamlar obyektda nima uchun javob berishini va qaysi masalada rahbarga murojaat qilishini biladi.
O‘zbekistonlik Sherzod Mixer20 stansiyasida bir yildan ortiq ishlaganliklarini aytadi va suvoq ishi yakunlangan obyektni ko‘rsatadi.
O‘z brigadangizda vazifalarni taqsimlashni nimadan boshlaysiz?
Avval kim prorablik qilayotganini va unga qaysi brigada boshliqlari bo‘ysunishini yozing. Har bir brigadada kim usta, kim shogird, kim yordamchi ekanini belgilang. Ayrim vazifalar hali o‘zingizda bo‘lsa, ularni ham yozing.
Keyin brigadirlar bilan kelishib oling: ular qaysi natija uchun javob beradi, qaysi qarorlarni o‘zlari qabul qila oladi? Har bir shogird bo‘yicha nimalarni allaqachon bilishini va keyingi ishni kim o‘rgatishini aniqlang. Shunda qayerga mustaqil usta kerak, kimni o‘rgatish kerak, qayerda esa ishni tashkil qilishda yordam kerakligi bilinadi.
Tartib shunday: prorab brigadalarni ularning boshliqlari orqali boshqaradi, brigadir o‘z jamoasi uchun javob beradi, brigada nimalarga qodirligi esa a’zolarining malakasiga bog‘liq. Shunga qarab obyektga mos tarkibni tanlaysiz va keyin kimni ishga olish kerakligini bilasiz.
Birinchi obyektda mashinada suvoq qilishni qanday sinab ko‘rish mumkin?
Stansiyani sinab ko‘rmay turib sotib olishni istamasangiz, Mixer20 saytidagi rus tilida gaplashadigan menejerimiz bilan mashinada suvoq qilishni o‘z obyektingizda qanday sinab ko‘rishni muhokama qiling. Qancha ish borligini va jamoangizdan kim mustaqil suvoq qila olishini ayting. Shu ma’lumotlardan kelib chiqib, qaysi variantni sinab ko‘rish ma’qul ekanini aniqlaysiz: uskunani ijaraga olish yoki stansiyasi bor brigada bilan ishlash.
Menejer stansiya qanday ishlashini ko‘rsatadigan video yuboradi, amaldagi narxlarni aytadi va kerak bo‘lsa tijorat taklifini tayyorlaydi. Mijozlarimizdan biri o‘z tajribasi haqida gapirib berishga tayyor bo‘lsa, menejer u bilan telefon orqali gaplashib olishga yordam beradi. Yaqiningizda mos obyekt topilsa va mijoz sizni qabul qilishga rozi bo‘lsa, o‘sha obyektga borib, stansiya qanday ishlashini o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rishingiz mumkin.
Mixer20 saytiga o‘tish (rus tilida)